rssBlog - Professioneel geklungel
Professioneel geklungel
NIEUW SLACHTEROFFER IN DENDERMONDE: DE JOURNALISTIEK
Walter Zinzen heeft vragen bij de manier waarop de media de 'kwestie Dendermonde' hebben aangepakt: te gretig en met te weinig respect voor aloude journalistieke principes en voor de betrokkenen.
Mijn journalistenhart bloedt bij het aanhoren, bekijken en lezen van de 'berichtgeving' over wat VTM 'de kwestie Dendermonde' noemt. Alsof het drama van de drievoudige moord op zich nog niet groot genoeg is, worden op vrijwel alle redacties de sluizen wijdopen gezet. Niemand schijnt erbij stil te staan dat er zodoende een nieuw slachtoffer is gevallen: de journalistiek.
Sedert de affaire-Dutroux zijn de grenzen van de gerechtelijke verslaggeving almaar opgerekt. Voor het privéleven van de betrokkenen, schuldigen zowel als slachtoffers, smelt het respect als sneeuw voor de zon. Kijken we even naar de vorige spectaculaire kindermoord: een moeder die haar vijf kinderen doodsteekt. Een gezinsdrama dat, hoe verschrikkelijk ook, een gezinsdrama had moeten blijven. Op de keper beschouwd had de buitenwacht hier niets mee te maken. Toch werd niet alleen het privéleven van de beklaagde maar ook dat van haar gezin meedogenloos gefileerd en gepubliceerd. Maatschappelijke relevantie? Nul. Gerecht en politie viel dit keer immers niets te verwijten.
En nu dus: de kwestie Dendermonde. De baby-moordenaar was amper gearresteerd of hij stond met naam, toenaam en foto in de krant.
Niet één foto, maar verscheidene. Niet klein, maar groot. Met lang haar, hoewel in de begeleidende teksten te lezen stond dat hij zijn haar nu geknipt heeft. Een kniesoor die daarop let. Vergelijk deze praktijk met de in Nederland gangbare. Daar heet de verdachte nog altijd Kim De G. In de meeste kranten zonder foto. Zijn de lezers, kijkers, luisteraars in Nederland daarom minder goed geïnformeerd dan wij?
Beseffen onze Belgische redacties dan niet dat de schandpaal niet meer thuis hoort in ons justitieel systeem en dat alleen de rechter straffen mag uitspreken? Denkt niemand aan de gevolgen voor de omgeving van de verdachte? Waarom moeten ook de ouders en andere familieleden van de jonge man gestraft worden?
En ja hoor, ook de psychische toestand van de dader wordt net zoals in het geval L. tot op het bot uitgebeend. Niet dat iemand hem al gesproken heeft, behalve zijn advocaat dan. Maar we 'weten' nu wel dat hij lijdt aan een depressie. Of nee, toch niet, hij is schizofreen. Een paar citaten uit de vele stukken die daarover gisteren werden gepubliceerd : 'blijkbaar, er zijn aanwijzingen, voor zover we weten'. Genoeg voor gerechtspsychiater Chris Dillen om met grote stelligheid te beweren dat de 'stukjes van de puzzel langzaam in elkaar beginnen te vallen'. Klein detail: ook de heer Dillen heeft de patiënt noch gezien, noch gesproken.
Speculatie dus, niets dan speculatie. Uiteraard wil iedereen weten hoe iemand ertoe komt baby's te vermoorden. Maar waarom kunnen de media niet wachten tot er onweerlegbare feiten bekend zijn, die, zoals het hoort , zoveel mogelijk gecheckt en gedubbelcheckt worden?
Maar neen, niet alleen speculaties, ook pure verzinsels worden onbekommerd de wereld ingestuurd. Zo werd dagenlang verkondigd dat de dader geschminkt was. En ook nu weer lieten de deskundigen zich eens goed gaan. Jef Vermassen slaagde erin om op basis van de schmink alleen een profiel te borstelen van deze uitzonderlijke seriemoordenaar .
Toch heeft dokter Ignace Demeyer op de dag van de feiten al verklaard dat hij geen schmink gezien had. Op de Nederlandse televisie, kenschetsend genoeg, bij Pauw&Witteman. Demeyer had de dader onderzocht, hij sprak dus met kennis van zaken. Maar nee, in de Belgische media spookte het schminkverhaal nog dagen rond. Ongecontroleerd, niet geverifieerd. Uiteindelijk werd het rechtgezet, in een onopvallend bijzinnetje.
Idem dito voor de moord op een bejaarde vrouw die de crèchemoordenaar een week eerder zou gepleegd hebben . De meeste journalisten wisten het heel zeker : een vaststaand feit. Wat lezen we daarentegen in de Nederlandse Volkskrant ? 'De jongeman heeft mogelijk eerder een bejaarde vrouw vermoord.' Dat voorbehoud hoefde voor de Belgische journalisten niet . In het huis van de vrouw was immers DNA-materiaal van de dader gevonden. Tot het gerecht formeel ontkende dat zulks het geval was. Er waren alleen aanwijzingen beschikbaar. Aanwijzingen, juist ja. Zo van die dingen die zelfs regeringen doen vallen. Maar geen feiten, laat staan bewijzen.
Voor al dat professionele geklungel kun je nog een excuus bedenken: het onwaarschijnlijke en onbegrijpelijke karakter van de gruwel , waarvoor media en publiek een verklaring zoeken. Heel anders wordt het als we kijken naar het al even onwaarschijnlijke en onbegrijpelijke gebrek aan schroom, discretie en elementair fatsoen als het gaat om de behandeling van de nabestaanden van de slachtoffers . Als gieren storten cameraploegen en fotografen zich op de ouders van de vermoorde en gewonde kinderen. Waar zijn onze journalistieke mores gebleven als het gerecht een oproep moet doen om die mensen met al hun verdriet met rust te laten? Als een Nederlander moet komen vertellen dat ze nu moeten rouwen en daarbij camera's kunnen missen als kiespijn (DS 28 januari)? Wat voor de drommel heeft dit brutale voyeurisme te maken met datgene waarvoor de journalistiek is uitgevonden: het recht op informatie?
Deze krant heeft flink onder vuur gelegen omdat ze de dag na de feiten 18 bladzijden aan de 'kwestie Dendermonde' heeft gewijd. Die kritiek is bezijden de kwestie. De vraag moet zijn: wat stond er op die 18 bladzijden? Alleen maar relevante feiten, achtergronden en getuigenissen of ook speculatie, stemmingmakerij en onbenullige weetjes? Een vraag die ook op tal van andere kranten-, radio- en tv-redacties gesteld mag, neen, moet worden. Maar ik ken het antwoord al. Straks zullen de vertegenwoordigers van het Journalistengild zichzelf andermaal op de borst kloppen en uitschreeuwen hoe fijn en hoe goed ze het wederom gedaan hebben.
Auteur: Walter Zinzen
Dit opiniestuk verscheen eerder in De Standaard.
Reacties: 13
Daar hoeven zo ook niet ten gronde op in te gaan. Al jouw punten zijn censuurpunten; Delen van de boodschap die volgens jou niet, en volgens anderen wel essentieel zijn.
De deontologie heeft in de eerste plaats betrekking op het journalistiek proces. Hebben ze hun bronnen gecheckt? hebben ze zich aan de feiten gehouden? etc... Antwoord: zoveel als mogelijk, en dat is dan ook wat PvdM c.s. aanvoeren.
Zinzen en jij vinden gewoon dat het in beeld brengen van menselijk leed a priori niet journalistiek is. Journalistiek moet voor jou wellicht zo objectief en zakelijk mogelijk zijn. Zo zakelijk als sportuitslagen? Ik gok dat zoiets voor jou ook geen echte journalistiek is. Het gaat er je enkel om alles wat geen nieuws over politieke aangelegenheden is weg te zetten als proletentroep.
voor uw eerlijke, deontologisch correcte commentaar op het journalistieke gezwaffel dat de term ,,journalistiek'' niet langer waardig is. Tenminste nog iemand, zij het dan gepensioneerd, die de journalistieke norm bewaakt. Dat alle aasgieren en hun respectieve hoofdredacteuren eens diep in eigen boezem kijken, niet in het minst manager-hoofdredacteur PvdM. Het is erg dat een columnist van dienst de zo reeds twijfelachtige eer van de krant die zich een ,,standaard'' noemt, moet redden...
Patrick Ghyselen, ex-journalist
Zinzens beweringen over:
1.het te wijd openzetten van de informatiesluizen,
2.het bedenkelijke informatiegehalte van bepaalde artikels,
3.het aantal foto’s en de overdreven grootte ervan,
4.de manier waarop ook familieleden onverantwoord in de picture komen,
5.het uitbenen van de psychische toestand van de dader nog voor er een psychiatrisch rapport is,
6.het feit dat de vraag naar het effectieve informatiegehalte van de artikels de doorslag moet geven en niet naar het aantal artikels of pagina’s
blijven allemaal overeind na beide artikels. Geen van de beide verantwoordelijken slaagt erin Zinzens kritiek ten gronde te ontkrachten. Daarmee kon niet anders gebeuren dan wat Zinzen zelf concludeert: ze zien de kwalijke evolutie die er gaande is niet meer en wentelen zich in het grote gelijk ( De Standaard) of in de eigen grote verongelijktheid.(VTM) Terwijl ze dagelijks andere sectoren in hun artikels en commentaren met een kritisch scalpel benaderen, slagen ze er niet meer in zichzelf een confronterende spiegel voor te houden of te aanvaarden dat anderen dat doen. Que c’est triste…
De aversie tegen deze berichtgeving komt m.i. louter voort uit de conclusies die zich opdringen; Een maatschappij waarin deze gruweldaden voorkomen, waar ouderen hun kinderen voor de belangrijkste formatieve jaren in een creche droppen, waar daders en beulen beter af zijn dan slachtoffers is fundamenteel verkeerd. En de remedie is niet te vinden in de oude politieke recepten van de verongelijkten. Maar we moeten natuurlijk niet evolueren naar 'Amerikaanse toestanden', volgens de versteenden. Zonder dat ze weten hoe hoog het aantal executies in de Verenigde Staten is of ze al eens hebben stilgestaan hoeveel gruwelfeiten er ondanks ons lage inwonertal in de modelstaat Vlaanderen plaatsgrijpen. Laat ons leerstellingen maar niet voor gedegen analyses nemen.
Want wat is er wenselijk en humaan: psychopaten heel hun leven opsluiten, psychopaten heel hun leven behandelen, psychopaten na een tijdje loslaten, psychopaten een spuitje geven. Al die chique meneren die de eerste drie redenen verkiezen zijn niet minder vooringenomen dan de barbaren die voor het laatste kiezen. Ik hoop dat men consequent blijft, en Dutroux en consoorten na hun vrijlating huisvesting bied naast deze chique meneren zoals Walter Zinzen in plaats van naast barbaren zoals ik die hen voorgoed uit de maatschappij willen zetten. Ik wil hen toch een cijfer meegeven: omgerekend per hoofd zou het aantal executies in Vlaanderen 0,7 per jaar zijn geweest in 2008 volgens de strengheid van het Amerikaanse recht. Zet daartegenover het jaarlijks aantal massamoordenaars in Vlaanderen.
Kortom: Deze berichtgeving en het daaruit volgende debat zijn niet minder dan een morele plicht.
In het scheefgetrokken populistische discours van mensen als de redacteur van Het Laatste Nieuws waren uw commentaren en dei van iemand als Bert Anciaux een verse en welkome wind. Reageerde iedereen maar zo genuanceerd.
Ik sluit me hierbij aan.
In hoogachting,
Luc Van den Bossche.
Deze aanpak voedt zichzelf natuurlijk doordat het publiek dan "plots" een ongeziene interesse vertoont en hunkert naar meer (en liefst zo sappig mogelijke) details die dan vaak ook nog zonder checken worden gelanceerd; de gekste ideeën eerst uiteraard.
Meneer Zinzen, ik weet dat u geen fan bent van de VVJ en bij uitbreiding de Raad voor de Journalistiek maar ik denk dat u hier alleszins nog een extra argument bij heeft gekregen. Hun nieuwbakken richtlijn (Aanbeveling over identificatie in een gerechtelijke context, dec. 2008) is hier bij zijn eerste grote beproeving al volledig genegeerd of verkeerd geïnterpreteerd (evaluatie van het maatschappelijk belang).
Terwijl de richtlijn duidelijk aanstuurt op voorzichtigheid was juist dit de grote ontbrekende in de berichtgeving.
Ik hoop alleszins dat deze 'kwestie Dendermonde' binnen enkele jaren een toonbeeld wordt van slechte journalistieke praktijk voor de (toekomstige) journalisten in opleiding.
Mijn welgemeende dank.
Nu zien wie het schoentje aantrekt, al laat de slotzin van een doorwinterd journalist op dat punt weinig goeds verwachten...
Ik hoop dat alle echte en vermeende experten die de laatste dagen ten tonele zijn gevoerd deze bijdragen grondig zullen lezen en zelfs bestuderen. Het zal hen helpen om bij een volgende gelegenheid bij te dragen tot een serene berichtgeving.
Overzicht van mediaverantwoording in Europa
Nederland hoort bij landen met goed ontwikkelde zelfregulering
Intellectueel, uitdagend en onmisbaar
Niets aan de hand
Acteurs maken theaterstuk over mediawereld.
