Blog  - Naar een Vlaams Instituut voor Audiovisuele Archivering

Naar een Vlaams Instituut voor Audiovisuele Archivering

Een blik op de beleidsnota’s Media en Cultuur

Heeft u al een televisioneel alternatief, als er komende maandag geen Slimste Mens meer is? Ik ben zo vrij u mijn goed bewaard geheim mee te delen: Elodie de Sélys presenteert om twintig over tien Ce jour-là op La Une, een goed onderbouwde tegenhanger van wijlen Histories, die overvloedig uit het archief put. François Tron, directeur televisie bij onze Franstalige omroep, heeft mooie Elodie persoonlijk van de vrijdagnacht op La Deux naar prime time La Une gepiloteerd. En wat haar archieven betreft, heeft de RTBf de jongste tijd nog een andere opvallende beslissing genomen: precies een jaar geleden heeft ze die namelijk van de hand gedaan. Meer zelfs, ze heeft ze weggeschonken, en wel aan een piepklein bedrijfje gevestigd in Luik, Sonuma.

De nv Sonuma werd op 8 januari 2009 opgericht, de naam staat voor Société de Numerisation des Archives. De Franse Gemeenschap is voor 50% aandeelhouder, de RTBf heeft 40% in handen en het Waals Gewest 10%. Sonuma telt op dit ogenblik minder dan tien werknemers, maar het is ondertussen wel de eigenaar van de volledige archiefcollectie van de RTBf, uitgezonderd het materiaal van minder dan één jaar oud, wat meteen een constante stroom van archiefbeeld en –geluid impliceert van de Reyerslaan naar het Luikse wetenschapspark. Het is de RTBf contractueel toegestaan om gratis van deze archieven gebruik te maken, maar de vraag is of dit zo zal blijven indien op een dag ook de archieven van de commerciële omroepen bij Sonuma belanden. Als dat scenario waarheid wordt, gaat Sonuma de richting uit van het Institut National de l’Audiovisuel (INA), dat in Frankrijk de archieven beheert en exploiteert van tientallen openbare en commerciële radio- en televisiestations, of het Nederlands Instituut voor Beeld en Geluid, dat hetzelfde doet voor onze noorderburen.

Het heeft er alle schijn van dat we ook in Vlaanderen binnen een aantal jaar over een dergelijk Instituut voor Audiovisuele Archivering zullen spreken. Dankzij de digitale televisie en andere Youtubes verliezen de opname- en uitzenddatums – het is tenslotte dat wat een archiefstuk van een actueel mediaproduct onderscheidt – een groot stuk van hun relevantie. Het televisie- en radio-erfgoed wordt bovendien steeds meer beschouwd als publiek bezit, iets waar iedereen altijd aan moet kunnen. Die evolutie brengt echter nieuwe vragen met zich mee: geldt dit alles bijvoorbeeld enkel voor de archieven van de openbare omroep, of ook voor die van de commerciële? En die toegankelijkheid voor iedereen, moet die ook gelden voor bedrijven die dit materiaal commercieel willen exploiteren? De Vlaamse overheid heeft zich de laatste jaren op deze evolutie trachten voor te bereiden via het onderzoeksproject BOM-Vlaanderen en de conclusies druppelen stilaan door in de beleidsnota’s van betrokken beleidsdomeinen Cultuur, Media en Innovatie.

In de beleidsnota Cultuur van minister Schauvliege wordt het audiovisueel erfgoed alvast enthousiast als een cultuurgoed omschreven dat zich bij uitstek leent voor digitale consumptie. Met een beetje goede wil behoort het VRT-archief zelfs tot de “Collectie Vlaanderen”, die internationaal als uithangbord zou kunnen dienen; een optie die Frankrijk en Nederland al volop hebben uitgewerkt. Maar Schauvliege gaat verder:

Samenwerking tussen de openbare bibliotheken, de archief- en erfgoedorganisaties en de mediasector waarbij gebruik gemaakt wordt van de verworven kennis binnen  IBBT-onderzoeken (BOM-Vlaanderen, Archipel, Vlaanderen in Beeld) is hiervoor primordiaal. In deze context vind ik het interessant om de ideeën voor een Vlaams Archiefhuis en deze voor de inrichting van een Vlaams instituut voor de archivering van het audiovisueel erfgoed (Waalse Krook, Gent) aan elkaar te toetsen.

Deze passage is om meer dan één reden erg revelerend: waar in het project BOM-Vlaanderen media- en cultuurpartners nog samenwerkten, zijn ze in de opvolgers Archipel (cultuur) en Vlaanderen in Beeld (media) elk hun eigen weg gegaan. Hier worden ze echter opnieuw aangespoord tot samenwerking, en wel om te komen tot één instituut, waarvan de naam en de precieze functie allerminst duidelijk zijn, maar de waarvan de locatie zonder veel discussie wordt genoemd: de Waalse Krook in Gent. Er schijnen zelfs al een paar architecten aan het tekenen geslagen te zijn.

Dat er over Gent wordt gesproken is natuurlijk niet toevallig. In Gent bevindt zich namelijk ook het Interdisciplinair Instituut voor Breedband Technologie (IBBT), dat zich de afgelopen jaren uitdrukkelijk in BOM-Vlaanderen had geëngageerd en ondertussen een echte traditie heeft uitgebouwd wat de ontsluiting van digitaal erfgoed via nieuwe mediatechnologieën betreft. Niet voor niets lezen we in de beleidsnota Innovatie van minister Lieten dat nieuwe vormen van informatie- en communicatietechnologie één van de speerpunten van het IBBT moet blijven. En nu we toch bij minister Lieten zijn beland: wat zij in haar beleidsnota Media over zo’n instituut schrijft, laat niet de minste ruimte voor twijfel.

Al in het woord vooraf vindt ze het van belang dat de overheid de vinger aan de pols houdt, open staat voor nieuwe evoluties en vooruitstrevende ideeën, maar ook zorg draagt voor het ‘verleden’ door in te zetten op archivering en blijvende ontsluiting van mediacontent. Twee pagina’s verder zijn er zelfs belangrijke inspanningen nodig voor de creatie van nieuwe digitale inhoud en voor de digitalisering van analoge programma’s uit de audiovisuele archieven. Lieten legt even verder expliciet de link naar het beleidsdomein Cultuur, door te citeren uit het regeerakkoord: we zoeken oplossingen voor het probleem van digitale bewaring, archivering en ontsluiting. In nauw overleg met de mediasector, de archief- en erfgoedorganisaties en op basis van de verworven kennis binnen het IBBT richten we een Vlaams Instituut voor de archivering en ontsluiting van het audiovisueel erfgoed in Vlaanderen op (Waalse Krook, Gent).

En ook het VRT-archief mag in de beleidsnota Media uiteraard niet ontbreken, de deur gaat zelfs op een kier voor het intensief gebruik van het VRT-archief door onder andere de commerciële omroepen: De VRT zal ten slotte doorgaan met de digitalisering en ontsluiting van zijn archief, hetgeen moet gekaderd worden binnen een breed-horizontale aanpak van digitalisering en archivering (infra). Het huidige DIVA-project (Digitaal VRT Archief) heeft echter slechts betrekking op een fractie van het totale audio- en beeldarchief van de VRT. Er moet ook werk worden gemaakt van de verdere digitalisering en ontsluiting van het VRT-archief ten behoeve van andere mediaspelers, scholen, bibliotheken e.d. Deze bewoordingen gaan zelfs een flinke stap verder als wat er ter zake in de beheersovereenkomst met de VRT beschreven staat.

De digitalisering mag voor Lieten bovendien niet per instelling apart worden aangepakt, maar via een samenwerking onder de auspiciën van het IBBT. Op die manier worden ook de archieven van de commerciële omroepen ontsloten en bewaard, zonder dat zij zwaar moeten investeren in nauwelijks rendabele digitaliseringstrajecten. Als doelpubliek worden expliciet mediaprofessionals (lees: productiehuizen en omroepen) en het onderwijs genoemd. Voeg aan dit alles nog eens toe dat Lieten ook anderhalve pagina spendeert aan het hoofdstuk ‘mediawijsheid’, een domein dat ook bij INA en Beeld en Geluid tot de kerntaken behoort, en je voelt zo welke richting het uit gaat. Mogen wij eens een gok doen? Nog voor het einde van de legislatuur knippen Lieten en Schauvliege samen een lintje.

Auteur: Brecht Declercq
De auteur schreef deze tekst in eigen naam.

Lees ook:
BBC en BFI samen in zee voor digitaal archief
www.vrtarchief.be: page not found