Blog  - Congo als 'slachtoffer' van de onafhankelijke journalistiek

Het is verwonderlijk dat een aantal kritische artikelen over een feit van middelmatig belang kan uitgroeien tot een diplomatieke aanvaring tussen twee landen die er alle belang bij hebben om goed samen te werken. Koen Vidal is chef Buitenland van De Morgen en met fotograaf Stephan Vanfleteren auteur van Futur simple, de kinderen van Congo 

"Laat ons hopen dat niet elke artikelenreeks gepaard hoeft te gaan met een diplomatieke botsing tussen België en Congo op het hoogste niveau"

'Nee toch. Not again, denk je bij het lezen van de verklaring waarmee de Congolese communicatieminister Lambert Mende een nieuwe rel met België op temperatuur wou brengen. Twee weken na het bezoek van koning Albert, koningin Paola en premier Leterme aan Kinshasa stuurde Mende een vlammend persbericht de wereld in waarin hij de Belgische politieke klasse en de media beschuldigt van neo-kolonialisme. Directe aanleiding voor dit vurige betoog was de recente polemiek over de diamanten die koningin Paola ter gelegenheid van de Cinquantenaire cadeau had gekregen van Olive Lembe di Sita, de first lady van Congo.

Mende omschrijft de mediaberichten die hierover verschenen als een "politieke en mediatieke lynchpartij" die volgens hem is ingegeven door "paternalistische attitudes" en die zouden dan weer het gevolg zijn van het feit dat de Belgische politici de "Congolese soevereiniteit" nog steeds niet hebben kunnen verkroppen. Volgens de heer Mende zit het Congo bashing dermate diep in onze mentaliteit dat de Belgen "zelfs niet kunnen verdragen dat Congolezen net als de rest van de mensheid hun neus in het midden van het gezicht hebben".

Paola's diamanten
Hold your horses, meneer Mende. U hebt misschien een beetje gelijk dat La Dernière Heure, de krant die het nieuws over Paola's diamanten voor het eerst publiceerde, deze kwestie niet op de meeste subtiele wijze heeft voorgesteld. Maar tegelijk weet u ongetwijfeld dat een krant als La DH zo zijn eigen stijl heeft om nieuws te verkopen. Maar als u de totaliteit van de artikelen in de Belgische pers over Olives cadeau in ogenschouw neemt, kan u moeilijk anders dan concluderen dat de berichtgeving kritisch maar evenwichtig was. Deze krant schreef onder meer dat Paola's diamanten zo goed als zeker geen bloeddiamanten waren, maar dat ze wel ontgonnen werden door onderbetaalde delvers. Voorts hoorden wij weinig Belgische politici die over deze zaak absoluut een geprononceerde mening wilden uiten. Kortom: uit alles bleek dat dit nieuwsitem even snel zou verdwijnen als het gekomen was. Mocht u denken dat er hierover een nationaal debat in de maak was, dan vergist u zich. Maar toen kwam uw striemende aanklacht over het zogenaamde Belgische neo-kolonialisme die onvermijdelijk aanleiding gaf tot een reactie van minister Charles Michel. Tussen haakjes: een al bij al rustige reactie, toch? Minister Michel noemt uw uitspraken "zeer ongepast", hij vraagt "meer respect voor België" en zou hierover een gesprek willen hebben met de Congolese ambassadeur in Brussel. Premier Leterme en buitenlandminister Vanackere vonden het niet nodig om uw woorden extra gewicht te geven en onthielden zich van commentaar.

Eigenlijk is dit toch wel een merkwaardig incident. Ten eerste is het verwonderlijk dat een aantal kritische artikelen over een feit van mediocre belang kan uitgroeien tot een diplomatieke aanvaring tussen twee landen die er alle belang bij hebben om goed samen te werken. Wie de kranten van de jongste dagen er even op naslaat, zal meteen merken dat andere buitenlandse politici als Nicolas Sarkozy, Angela Merkel en Benjamin Netanyahu omwille van allerlei redenen oneindig veel meer kritiek over zich heen kregen dan de Congolese president Kabila. Zoals te verwachten beschuldigden Merkel, Sarkozy noch Netanyahu de Belgische media en politici van paternalisme of misprijzen. Dat heeft wellicht te maken met het feit dat zij redelijk goed beseffen dat een kritische pers een goede zaak is voor een maatschappij en de toekomst van een land. Franse, Duitse, Amerikaanse en zelfs Israëlische leiders lijken te beseffen dat een aanklacht tegen de politici en de media van een bevriend land weinig productief is.

De meeste internationale politici met enig gewicht aanvaarden met andere woorden dat er regelmatig artikelen in buitenlandse media verschijnen waarin de problematische aspecten van hun land aan bod komen. Het is te hopen dat ook president Joseph Kabila en Lambert Mende in de toekomst weten om te gaan met zulke kritiek. Want, ondanks alle creativiteit die hij in zijn krachtige verklaringen steekt, de heer Mende zal er moeten aan wennen dat zijn land ook in de toekomst 'slachtoffer' zal worden van onafhankelijke journalistiek. Om de eenvoudige reden dat nogal wat journalisten het nu eenmaal als hun plicht ervaren om te berichten over landen die zowel op de corruptie-index van Transparancy International als op de VN-Welzijnsindex diep in de rode zone staan. Laat ons daarbij hopen dat niet elke artikelenreeks gepaard hoeft te gaan met een diplomatieke botsing tussen België en Congo op het hoogste niveau. Want dat zou betekenen dat onze regeringen en diplomaten zich in de toekomst voornamelijk moeten bezighouden met het blussen van emotionele brandjes in plaats van zich te concentreren op de ondersteuning van het Congolese onderwijs, de verzorging van honderden zwaar verbrande slachtoffers in Bukavu of de opheldering van de moord op een vooraanstaand mensenrechtenactivist; om maar enkele prioriteiten te noemen.