Blog  - Glazen plafond of plakkende vloer?

Glazen plafond of plakkende vloer?

“Denk er om, dames: We kunnen het. En we kunnen het beter. Want wij kunnen het op hoge hakken!” Aanmoedigende woorden van een (inderdaad hooggehakte) collega-journaliste tijdens de International Conference of Women Media Leaders van 22 t/m 25 maart j.l. in Washington. Een congres over de positie van de vouw op de nieuwsvloer, aan de directietafel en in de headlines. Conclusie: vrouw en nieuws? Bijna altijd een moeizame relatie.

 

De International Women’s Media Foundation besteedde er twee jaar onderzoek in 59 landen aan. Om tot de conclusie te komen dat vrouwen over de hele wereld nog altijd ondervertegenwoordigd zijn in de media. Niet alleen in de regels en minuten die de journalistiek vult, maar ook in de nieuwsorganisaties zelf, van de werkvloer tot aan de uitgeversstoel.
Een voorspelbare uitkomst? “Wereldwijd gezien misschien wel,”, zegt Carolyn Byerly, professor aan de Howard University School of Communications en de leider van het onderzoek. “Maar het beeld wisselt sterk per regio, net als de oorzaken. En de mogelijke oplossingen dus ook.”

Want daar was het de IWMF om te doen: het formuleren van een strategie om aan die voortdurende onbalans iets te doen. En dus haalde de organisatie, die zich al 21 jaar beijvert voor een evenwichtige vertegenwoordiging van vrouwen in nieuws en newsroom, bijna tachtig vrouwelijke hoofdredacteuren, managers en verslaggevers uit vijftig landen naar de George Washington University om over oplossingen na te denken. “Niet om onszelf aan baantjes te helpen,” stelt de Berlijnse adjunct-hoofdredacteur van Die Tageszeitung Ines Pohl tijdens het openingsdebat. “Vrouwen aan de mediatop zorgen voor een andere blik op het nieuws.”
Pohl is de enige vrouwelijke adjunct-hoofdredacteur bij een Duitse krant, vertelt ze. “Toen ik aantrad heb ik mijn redactie gevraagd om elke dag een foto op de voorpagina met een vrouw erop. En niet alleen een actrice of een popster. Eerst riep mijn fotoredactie ‘je beknot ons in onze nieuwskeuze’. Maar ik dwing hen alleen maar extra te kijken naar de foto’s. En dat komt álle foto’s in Die Tageszeitung ten goede. Ook als er eens een dag geen vrouw op staat.” Brede grijns: “Al roept dan de redactie ‘ooo, we hebben nog geen foto voor Ines’!”

Onderzoekster Byerly en haar team vroegen vertegenwoordigers van 522 nieuwsorganisaties naar werkomstandigheden, benoemingsprocedures en salaris. In totaal besloeg het onderzoek 170.000 mensen werkzaam in de nieuwsindustrie. Wereldwijd bezetten vrouwen 27% van de posities in het management van nieuwsorganisaties (gestegen van 12% in 1995) en 36% van de verslaggevers- en nieuwsanchor-banen (het heet blijkbaar niet voor niets nog steeds een anchorman). Bij de afdelingen nieuwsgaring en verwerking komen de vrouwen dichter bij een gelijke bezetting, 41%.**

De wereldwijde uitkomsten verdoezelen echter een aantal opmerkelijke verschillen. Zo telt de journalistiek in Oost- en Noord-Europa juist veel vrouwen (met Litouwen als uitschieter met zo’n 70% aan vrouwelijke (sub)toppers), zijn ze in Azië buitengewoon schaars (13%), en is Zuid-Afrika een vrolijke dissonant (14% meer vrouwen dan mannen in de hogere journalistieke echelons) in een verder mager presterend continentaal koor.
“Wat mij het meest verbaasde in al deze data is dat sommige regio’s er over de hele breedte zo uitspringen,” zegt Byerly. “Neem Oost-Europa. Met al zijn feilen zorgde het communistische systeem er daar wel voor dat vrouwen een opleiding kregen en een plek op de werkvloer.” En over het achterblijven van Azië merkt ze voorzichtig op dat deze regio het moeilijkst was om in enkele conclusies samen te vatten. “De landen zijn er zó verschillend. Culturele barrières zijn daar echter overal aanwezig, en vrouwen zijn er nog maar sinds kort welkom in de journalistiek.”

Koersgevoelig
IWMF kon niet alle landen aan een onderzoek onderwerpen. Zo werden in West-Europa alleen nieuwsorganisaties in Frankrijk, Duitsland, Spanje en Groot-Brittannië onderzocht (Scandinavië werd een aparte regio omdat de uitgebreide en egalitaire zwangerschapsregelingen hier de resultaten van heel Europa scheef zouden trekken), in totaal 47 kranten en omroepen met ruim 32.000 medewerkers. Er blijken bijna evenveel vrouwen als mannen werkzaam in de ondervraagde nieuwsorganisaties, zo’n 43%. Maar hogerop zijn de vrouwen schaarser, van 32% in het middenmanagement tot 26% aan de top. In Frankrijk en Groot-Brittannië krijgen ze in de meeste functies minder betaald dan de mannelijke collega’s, en ze hebben in alle vier de landen het vaakst een parttime contract (in sommige functies tot 80%).

“Het was nog behoorlijk lastig om gegevens te krijgen,’ zegt Maria Edström, een van de regiocoördinators van het onderzoek in Europa tijdens een lunchbijeenkomst. Professor Byerly vult aan, terwijl ze fronst boven haar bord: “Angst voor transparantie, misschien. Vooral over de salarissen. Het was vooral een probleem in Europa en Amerika. Koersgevoeligheid van de informatie was ook nogal eens een argument om niet mee te werken. Tot aan enkele van de Europese giganten toe.” Of die weigerachtigheid ook een boegbeeld als de BBC betrof? Byerly en Edström mogen het niet bevestigen, het rapport beloofde medewerkenden anonimiteit. Ze glimlachen enkel.

In sessie na sessie wordt deze drie dagen besproken waar de oorzaken voor de ondervertegenwoordiging van vrouwen ligt. Is het de glass ceiling? Of soms stomweg de sticky floor? Worden de topfuncties meer begeerd door de mannelijke vergadertijgers terwijl vrouwen liever het creatieve werk op de nieuwsvloer willen doen (West-Europa)? Moet er betere kinderopvang komen of werken vrouwen sowieso liever niet in nachtdiensten (Noord-Europa)? Moeten mediabedrijven hun medewerksters beschermen tegen seksuele intimidatie, door collega’s maar ook door hun bronnen (Azië)? Is er gebrek aan training (Afrika), aan transparantie over salarissen (Noord-Amerika) of aan rolmodellen (Latijns-Amerika)? En wat als er nu eens een gebrek aan mannen is (Oost-Europa)?

Teodora Peeva is adjunct-hoofdredacteur van Sega in Bulgarije. Ze voelt zich een witte raaf in dit gezelschap, zegt ze tijdens een van de discussies. “Maar wij hebben ook met onevenwichtigheden te maken. Wij moeten juist mannen weten te trekken. Maar journalistiek heeft, als vrouwenvak, een lage status in ons land.” “En als het gaat om zware onderwerpen,” stelt Margarita Kadriu, directeur van het Kosovaarse Top Kosova Radio, “ zoals onderzoeksjournalistiek, dan wordt toch al snel gezegd dat vrouwen dat niet aankunnen. Te gevaarlijk.” De afdeling Oeganda knikt nadrukkelijk. “We lack ladies,” zegt Barbara Kaija van de krant New Vision, “zeker in onderzoeksjournalistiek. Dat vergt geduld en kan je prima in je eigen tijd doen, zonder de hectiek van het dagelijks nieuws. Uitgelezen geschikt voor vrouwen. Maar we hebben ze niet. Gebrek aan training, denken we hier.” En wat is het nut van quota? “Veel”, zeggen de adjuncten uit Afrika en Noorwegen, waar met quota voor vrouwelijke politici of topbestuurders wordt gewerkt. “Want als je niet meet of men nakomt wat men toezegt, gebeurt er niet veel. Quota helpen echt,” legt Kjersti Sortland van Verdens Gang in Noorwegen uit.

Familiedrama's
De cruciale vraag is toch: hoe erg is een ondervertegenwoordiging van vrouwen in en bij het nieuws? Wordt het nieuws beter van meer vrouwen op de vloer en aan de top? Ja, zegt Sortland en geeft een voorbeeld. “Jarenlang berichtten de Noorse media over zogenoemde ‘familiedrama’s’, vrouwen en kinderen die door vaders om het leven werden gebracht. Ik heb toen gezegd: dit zijn geen familiedrama’s, dit is gewoon moord. Geen eufemismen, geef het beestje een naam. En toen hebben we een serie gemaakt over 72 vermoorde vrouwen. Van een man was dit nooit geaccepteerd, van mij wel. En zo was de berichtgeving een stuk eerlijker.”

“We moeten in het nieuws een weerspiegeling zijn van onze lezers en kijkers,” zegt Jennifer McGuire van CBC, de Canadese publieke omroep. “Dat is niet alleen fair maar ook slim. Vrouwen kijken naar nieuws, vrouwen kopen kranten. Dat doen ze alleen als je hen iets biedt, een beeld van de samenleving waarin ze zelf ook voorkomen. Dat is geen liefdadigheid, dat is good business!” Ze vertelt hoe een van haar ochtendnieuwsshows ging berichten over de buitenwijken in Toronto. “Daar woonden alleen domme mensen en huismoeders, zei men op de nieuwsredactie en onder de elite van de stad. Maar ons programma is inmiddels het best bekeken ochtendprogramma. En we behandelen nog steeds het nieuws.” Kaija van de New Vision in Oeganda vult aan: “In Afrika ontwikkel je een land als je de stemmen, noden en wensen van vrouwen weet te adresseren in je nieuws. Overigens: mannen zijn daarin onze beste bondgenoten.”

Met een pak aan aanbevelingen gaan we de afsluitende bijeenkomst in. We stemmen over een Plan of Action, resoluties waarmee de delegaties in hun regio concrete doelen kunnen stellen***. Latijns-Amerika zegt te zullen werken aan transparantie in de salarissen, want alleen dan kunnen vrouwen met argumenten onderbetaling aanvechten. Noord-Amerika wil vrouwen betere onderhandelingstactieken aanleren. Afrika en Oost-Europa vragen om managementtraining voor vrouwen, West- en Noord-Europa willen helpen dergelijke programma’s op te zetten. Training en coaching zijn sleutelwoorden, de tachtig van Washington richten hun blik vooral op de generaties jonge vrouwen die de nieuwsvloeren gaan bestormen. Wie de jeugd traint, beïnvloedt de toekomst. Rolmodellen te over op deze Washingtonse vierkante meters.

Naast mijn congresstoel staat een freelance camjo, een verslaggever die ook de camera bestiert. ‘Mijn’ camjo is jong, modieus in mini, en balanceert gracieus op 7 centimeter hoge pumps. Ze filmt ons, vier dagen lang, niet kapot te krijgen. Buiten is het ‘cherry blossom festival’, de kersenbloesem bloeit uitbundig, de toeristen stromen toe. Je wenst haar (en ons) een wandeling in de zon. Over het waarom van de hakken zegt ze niet veel. Ze horen erbij. Bij de jurk. Ze glimlacht, en ze filmt.

**zie voor het volledige onderzoeksrapport: http://iwmf.org/pioneering-change/global-research-on-women-in-the-news-media.aspx

*** Het Plan of Action is binnenkort te vinden op http://iwmf.org

Auteur: Margo Smit
Foto's: Kelly Carr
Dit stuk verscheen in De Journalist.