Blog  - Miljoentje meer of minder

Miljoentje meer of minder

Fouten maken is des mensen, en dus duiken er ook vergissingen op in deze krant. Maar de lezers hebben er grote moeite mee, en Tom Naegels kan ze geen ongelijk geven. Hier kunnen 'goede voornemens' uit voortkomen.

De allereerste reportage die ik ooit schreef, bevatte meteen een loeier van een fout. Het stuk verscheen ergens in 1998 in het nu al lang ter ziele gegane maandblad Teek, en ging over de eerste jobdag van het toen nog booming Lernout & Hauspie. Waarover ik beweerde dat het 'wereldwijd 11.000 man te werk' stelde.

Zo booming waren ze nu ook weer niet.

Fouten tegen cijfers zijn als fouten tegen de dt-regel: ze zijn van de hardnekkigste die er bestaan, ze glippen gemakkelijk door de mazen van het net, en toch ligt de tolerantie ervoor spectaculair laag. Eén fout cijfer in een verder perfect stuk, en de lezer denkt: 'Als ze zelfs niet kunnen rekenen, waarom zou ik al de rest dan geloven?' Onlangs nog stelde een redacteur van deze krant in een gesprek met mij cijfers ter discussie die ik zelf had gebruikt in een column. Toen ik na wat gewelles-nietes opmerkte dat het er niet zo toe deed, omdat mijn kritiek ook met zijn cijfers overeind bleef, riposteerde hij heel terecht: 'Als je je punt wil maken met cijfers, moeten ze juist zijn.' Omdat mijn relatie tot de redactie zowat dezelfde is als die van de redactie tot de buitenwereld, redeneert die buitenwereld net zo.

Cijferblunders

De laatste tijd zijn er in deze krant te veel cijferblunders opgedoken. De recentste stond in het artikel over de 'muffinman', die op 3 januari 2012 voor het Gentse hof van beroep kwam omdat hij twee zakken weggegooide muffins uit de afvalcontainer van een warenhuis had gehaald. In een algemene passage over de hoeveelheden voedsel die jaarlijks worden weggegooid, stond er: 'Volgens een Europese studie bedraagt het jaarlijkse voedselverlies in België zelfs meer dan 3,6 ton.' 3,6 miljoen ton, werd er bedoeld.

Op de Gentse regionale pagina's verscheen er op 9 december 2011 een reportage over een alleenstaande vrouw die een waterfactuur van 7.000 euro had gekregen. 'Blijkbaar had de vrouw een lek in haar huis, waarlangs 15.000 kubieke meter water verdween, of 1,5 miljoen liter.' 15.000 kubieke meter is niet hetzelfde als 1,5 miljoen liter. 1.500 kubieke meter moest dat zijn.

Op 16 december 2011 zou het grootste containerschip ter wereld, de Evelyn Maersk, de Antwerpse haven binnenlopen. Het gewicht van de schroef alleen bedroeg 135.000 kg, meldde een schematische voorstelling, 'of het equivalent van 1.000 middelgrote wagens.' Heel kleine middelgrote autootjes wel.

En tot slot: op 30 december verscheen er een gesprek met Eddy Bruyninckx, topman van de Antwerpse haven: 'Het afgelopen jaar passeerden 186,4 miljoen ton goederen via Antwerpen, meteen het op een na beste jaar voor de haven.' In de infografiek ernaast was dat opeens teruggebracht tot 186.400.000 kilogram.

Vier van dat soort fouten (die me werden gemeld door opmerkzame lezers) in een maand tijd, dat is veel, vind ik. En hoezeer ik ook begrijp hoe ze kunnen gebeuren - een tik- of rekenslordigheid is snel gebeurd, en zodra ze er staat, lees je er makkelijker over dan over een spel- of taalfout - ze zijn ook makkelijk te vermijden. Naast namen zouden cijfers het eerste moeten zijn dat door een journalist, en door de eindredacteur na hem, aan een extra controle wordt onderworpen. Precies omdat het risico op vergissingen zo groot is. En omdat er altijd iemand is die het opmerkt.

De eerste twee fouten werden rechtgezet: die over de 3,6 miljoen stond in 'Correcties & aanvullingen' (DS 4 januari) en werd online verbeterd, met die over het Gentse waterlek gebeurde enkel dat laatste. Van de twee andere heb ik geen rechtzetting gezien, en omdat het om fouten in een schematische voorstelling gaat, kunnen ze online niet worden veranderd. Hier raken we aan een andere kwestie: feitelijke fouten stilzwijgend rechtzetten in de online versie geeft de bizarre situatie dat dat afwijkt van het stuk zoals het op papier verschenen is - en dat nog steeds online kan worden geraadpleegd, in de pdf-versie. Wie de pdf leest (of de papieren krant), krijgt dus andere informatie dan wie het artikel in html-formaat leest, ook al gaat het officieel om hetzelfde stuk. Omdat er nergens wordt gemeld welke informatie de juiste is, heeft de lezer er het raden naar: wordt er nu 3,6 ton (pdf) of 3,6 miljoen ton (html) voedsel verspild?

Om die reden is het gebruikelijk bij een aantal buitenlandse nieuwssites om correcties zichtbaar aan te geven. Zodra de redactie een fout in een artikel opmerkt, wordt die online vanzelfsprekend gecorrigeerd, maar in de marge komt: 'Oorspronkelijk stond hier X. Dat was fout.' Dat is ook eerlijker. Nu ervaren verscheidene lezers de stilzwijgende correcties die de krant toepast - overdreven negatief, vind ik wel - als een manier om 'de eigen sporen uit te wissen'. Een korte erkenning dat er een aanpassing is gebeurd, kan misverstanden vermijden.

Vooropgesteld dat het om inhoudelijke correcties gaat, uiteraard. Pure tik- of spelfouten kunnen nog altijd stilzwijgend worden gecorrigeerd, me dunkt. Al sluit ik niet uit dat sommige puristen ook díe aanpassingen expliciet erkend willen zien.

Auteur: Tom Naegels
Deze column verscheen eerder in De Standaard.