Blog  - Op zoek naar nieuw model

Op zoek naar nieuw model

Een doorslaggevend moment voor de journalistiek', zo noemde Rebekah Brooks van News Corp het vrijdag. Vanaf juni schakelt The Times over op een betalend model voor zijn website. Le Monde doet vandaag hetzelfde. Succes is niet verzekerd.

'Wij zijn fier op onze journalistiek en niet beschaamd om te zeggen dat wij geloven dat ze waarde heeft', zei Brooks nog. Maar een einde aan de gratiscultuur van het internet is al vaker aangekondigd. Zou het dit keer wél lukken?

Voor het eerst bestaat er een grote consensus dat er íéts moet veranderen. Rupert Murdoch, de baas van News Corp, constateerde het in mei 2009: 'Het huidige model werkt niet.' Dat was toen een bocht van 180 graden. Eind 2007 was hij nog van plan om de beurskrant The Wall Street Journal - zowat de enige krant ter wereld met een succesvol betaalmodel - ook gratis te maken. Maar toen sloeg de bankcrisis toe, en vielen de inkomsten uit advertenties fors terug. De jongste maanden zijn steeds meer uitgevers tot hetzelfde inzicht gekomen als Murdoch.

Zij kunnen zich optrekken aan een aantal positieve signalen. Mensen geraken het langzamerhand gewoon om kleine bedragen, enkele euro's tegelijk, te betalen op het internet. Voor muziek, bijvoorbeeld, op iTunes. En voor 'apps': kleine, handige programma's op een mobilofoon.

Een andere belangrijke factor is de iPad. Apples nieuwe apparaat ligt nu zaterdag in de (Amerikaanse) winkels. Het toestel maakt misschien niet helemaal de enorme hype waar. Maar met zijn grote, kleurige scherm en zijn handzame formaat, is de iPad uitermate geschikt om kranten en tijdschriften te lezen. En uitgevers verwachten dat gebruikers gemakkelijker zullen betalen voor een tijdschrift op iPad dan voor een website.

Toch zijn er heel wat redenen om te twijfelen of de media-industrie deze omschakeling naar een betalend model hard kan maken.

Eerst en vooral: het idee dat informatie - en zeker nieuws - gratis is, zit heel diep ingebakken. Veel dieper dan voor, bijvoorbeeld, muziek. Het gratis downloaden van muziek brak pas op grote schaal door rond 2000, en tegen 2003 lanceerde Apple met iTunes al een geloofwaardig, betalend alternatief. Iedereen besefte ook - min of meer - dat gratis downloaden van muziek niet helemaal oké was. Maar nieuws wordt al 15 jaar weggegeven op het web, door de makers zelf.

Uit recente cijfers van PriceWaterhouseCoopers blijkt dat mensen wel degelijk bereid zijn om te betalen voor online nieuws. Op voorwaarde dat er geen gratis alternatief is. Maar dat gratis alternatief is er meestal wel. Nationale televisiezenders, zoals BBC of VRT, zien het als deel van hun taak om de actualiteit op het web te brengen. Ook al staan ook zij onder druk om de tering naar de nering te zetten.

Nog een probleem: uitgevers zijn er nog niet uit welk model ze zullen volgen. Iedereen gaat ervan uit dat websites nog 'iets' gratis zullen aanbieden, al is het maar om geïnteresseerden over de betaaldrempel te lokken. Maar hoeveel blijft gratis, en wat precies? En welke prijs rekenen ze aan voor de rest? De modellen lopen erg uiteen, en dat kan zelfs de meest welwillende lezer in de war brengen.

Bij The Times zal vanaf juni nog erg weinig gratis zijn - misschien alleen de voorpagina, liet hoofdredacteur James Harding vrijdag uitschijnen tijdens een chatsessie met lezers. De rest is toegankelijk voor één pond per dag of twee pond per week. Le Monde, daarentegen, wil het nieuws vrij toegankelijk houden. Maar artikels uit de krant (die geacht worden meer diepgang of perspectief brengen) zullen vanaf vandaag geleidelijk van de site verdwijnen. Behalve voor wie betaalt: 6 euro per maand voor beperkte toegang, 15 per maand voor alles.

En hóé zal de lezer betalen? In het eigen online winkeltje van de uitgever? Of komt er een soort iTunes voor nieuwsartikels? Dat is nog verre van duidelijk.

Wél duidelijk is dat kranten hun lezers iets anders zullen moeten aanbieden dan de nieuwssites die ze gewoon zijn. Een rijkere gebruikservaring, belooft The Times, en de kans om direct te interageren met de journalisten. En de mogelijkheid om de inhoud ook te lezen op apparaten zoals de iPhone en de iPad. Maar of dat zal volstaan, dat moet de komende maanden blijken.

Dit stuk verscheen eerder in De Standaard.
Auteur: Dominique Deckmyn leidt De Standaard Online.